Ngày 26/3 là ngày thành lập Đoàn Thanh Niên Cộng Sản Đông Dương, nay là Đoàn Thanh Niên Cộng Sản Hồ Chí Minh (ĐTNCS HCM). Vì vậy, ngày 26/3 thường được gọi tắt là ngày Thành Lập Đoàn. ĐTNCS HCM là một tổ chức chính trị – xã hội của các Thanh niên Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Hồ Chí Minh lãnh đạo.

Ngày nay, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh được tổ chức, vận hành theo mô hình hành chính từ cấp Trung ương đến cấp xã, phường với đầy đủ các chức danh thuộc biên chế hưởng lương nhà nước. 

Đoàn thanh niên bao gồm các bạn trẻ thanh niên tiên tiến, luôn phấn đấu vì lý tưởng, mục tiêu dân tộc. Là độc lập gắn liền với chủ nghĩa xã hội, dân chủ, văn minh, xã hội công bằng dân giàu, nước mạnh.

Tổ chức này được xem là vườn ươm đội ngũ cán bộ lãnh đạo và quản lý tương lai cho Đảng Cộng sản Việt Nam, là một cánh tay nối dài của cả nhà nước. Đoàn Thanh niên được tổ chức và vận hành theo một mô hình hành chính từ trung ương xuống đến cấp xã, phường với đầy đủ các chức danh thuộc biên chế ăn lương của nhà nước.

Vì vậy, tháng 3 còn được gọi là tháng thanh niên phấn đấu. Tất cả Đoàn viên, Thanh niên đều cố gắng rèn luyện, thi đua đạt thành tích cao trong công tác học tập và làm việc để xứng đáng là một Đoàn viên gương mẫu.

Những ngày tháng bôn ba tìm đường cứu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận ra được vai trò và tầm ảnh hưởng của thanh niên đối với sự nghiệp giải phóng, xây dựng đất nước.

Cụ thể, trong phần phụ lục nhan đề Thư gửi Thanh niên Việt Nam trong tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp, Người đã viết: “Đông Dương đáng thương hại. Người sẽ nguy mất nếu đám Thanh niên già cỗi của Người không sớm hồi sinh”. Từ đó có thể thấy rằng thế hệ thanh niên luôn có vai trò to lớn trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và thế hệ này luôn được Bác quan tâm xây dựng.

Tháng 6 năm 1925, Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội được thành lập. Đây chính là tổ chức đầu tiên dành cho thanh niên Việt Nam. Lúc mới thành lập, tổ chức này chỉ bao gồm 9 đồng chí, tới cuối năm 1926 đã lên tới con số 26 đồng chí, tiêu biểu trong số đó có các đồng chí như Lê Hồng Phong, Hồ Tùng Mậu... Đây chính là những người thanh niên ưu tú, đã góp một phần máu thịt của mình cho công cuộc giải phóng, bảo vệ đất nước.

Cho tới khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời và phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh thành công thì tổ chức thanh niên này mới chính thức phát triển mạnh mẽ và trưởng thành hơn.

Cuối tháng 3 nǎm 1931, Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương đã triệu tập Hội nghị toàn thể lần thứ hai tại Sài Gòn, dưới sự chủ toạ của Tổng bí thư Trần Phú. Hội nghị đã đề ra những nhiệm vụ cấp bách và tǎng cường thành phần công nhân trong Đảng. Cũng tại Hội nghị này, nhận thấy vai trò của lực lượng thanh niên trong sự nghiệp cách mạng nên đã đề ra quyết định "Cần kíp tổ chức ra Cộng sản thanh niên Đoàn" và chỉ thị cho các tổ chức Đảng ở các địa phương quan tâm đến việc xây dựng tổ chức Đoàn thanh niên.

Mùa xuân năm 1931, từ ngày 20 đến ngày 26/3, tại Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 2, Trung ương Đảng đã dành một phần quan trọng trong chương trình làm việc để bàn về công tác thanh niên và đi đến những quyết định có ý nghĩa đặc biệt, như các cấp ủy Đảng từ Trung ương đến địa phương phải cử ngay các ủy viên của Đảng phụ trách công tác Đoàn.

Trước sự phát triển lớn mạnh của Đoàn trên cả 3 miền Bắc, Trung, Nam, ở nước ta xuất hiện nhiều tổ chức Đoàn cơ sở với khoảng 1.500 đoàn viên và một số địa phương đã hình thành tổ chức Đoàn từ xã, huyện đến cơ sở. Sự phát triển lớn mạnh của Đoàn đã đáp ứng kịp thời những đòi hỏi cấp bách của phong trào thanh niên nước ta. Đó là sự vận động khách quan phù hợp với cách mạng nước ta; đồng thời, phản ánh công lao trời biển của Đảng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh vô cùng kính yêu - Người đã sáng lập và rèn luyện tổ chức Đoàn. Được Bộ Chính trị Ban chấp hành Trung ương Đảng và Bác Hồ cho phép, theo đề nghị của Trung ương Đoàn thanh niên Lao động Việt Nam, Đại hội toàn quốc lần thứ 3 họp từ ngày 22 - 25/3/1961 đã quyết định lấy ngày 26/3/1931 (một ngày trong thời gian cuối của Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 2, dành để bàn bạc và quyết định những vấn đề rất quan trọng đối với công tác thanh niên) làm ngày thành lập Đoàn hàng năm. Ngày 26/3 trở thành ngày vẻ vang của tuổi trẻ Việt Nam, của Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh quang vinh. Từ ngày 26/3/1931 đến nay, để phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ của từng thời kỳ cách mạng, Đoàn đã đổi tên nhiều lần: 

- Từ 1931 - 1936: Đoàn TNCS Việt Nam, Đoàn TNCS Đông Dương

- Từ 1937 - 1939: Đoàn Thanh niên Dân chủ Đông Dương

- Từ 11/1939 - 1941: Đoàn Thanh niên phản đế Đông Dương

- Từ 5/1941 - 1956: Đoàn Thanh niên cứu quốc Việt Nam

- Từ 25/10/1956 - 1970: Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam

- Từ 2/1970 - 11/1976: Đoàn Thanh niên lao động Hồ Chí Minh

- Từ 12/1976 đến nay: Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh.